Poznaj najważniejsze założenia projektu
W czerwcu 2025 r. MEN opublikował projekt ustawy porządkującej prawa i obowiązki uczniowskie oraz ustanawiającej Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich (UD222). Przedstawiony projekt w dużej mierze jest zbieżny z opublikowanymi przez SUS w 2024 r. założeniami projektu ustawy o prawach uczniowskich i Rzeczniku Praw Uczniowskich. Do projektu SUS zgłosił 57 uwag.
Najważniejsze uwagi SUS do projektu
- przepisy dotyczące obowiązków uczniowskich w zakresie zachowania, stroju i wyglądu muszą być bardziej precyzyjnie sformułowane
- szkoły nie powinny mieć możliwości wprowadzenia całkowitego zakazu wnoszenia telefonów komórkowych na ich teren
- środki oddziaływania wychowawczego, które mają stosować nauczyciele, nie mogą być identyczne ze środkami oddziaływania wychowawczego stosowanymi przez dyrektora szkoły na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich
- rodzice uczniów pełnoletnich nie powinni mieć dostępu do ocen ucznia bez jego wyraźnej zgody – wprowadzenie możliwości zastrzeżenia dostępu do ocen nie jest prawidłowym rozwiązaniem
Z całością uwag możesz zapoznać się TUTAJ
Co przewiduje projekt ustawy?
- utworzenie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich oraz rzeczników na poziomie wojewódzkim i szkolnym, a także możliwość tworzenia rzeczników miejskich
- skatalogowanie praw uczniowskich na poziomie ustawy – szkoła będzie mogła ten katalog rozszerzyć w statucie szkoły
- przeniesienie obowiązków uczniowskich z poziomu statutu szkoły do ustawy – nie będzie można rozszerzać tego katalogu
- uregulowanie kar stosowanych wobec uczniów oraz procedury odwoływanie się od nich w ustawie – szkoły nie będą mogły już tego regulować w statucie
- zapewnienie ochrony uczniom zgłaszającym naruszenie praw swoich lub swoich kolegów
- powołanie rad szkół w każdej szkole
Z całym projektem możesz zapoznać się TUTAJ
Propozycje SUS a projekt ustawy
Wiele z postulowanych przez nas propozycji dotyczących uregulowania na poziomie ustawy praw uczniowskich i powołania Rzecznika Praw Uczniowskich znalazło się w opublikowanym projekcie ustawy. Poniżej możesz porównać postulaty SUS i rozwiązania proponowane przez MEN.
W tabeli wskazaliśmy w syntetycznej formie stworzone przez nas w 2024 r. założenia projektu ustawy o prawach uczniowskich oraz oceniliśmy, w jakim stopniu założenia te są realizowane przez rządowy projekt nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe. Przyjęliśmy trzystopniową skalę: postulat wdrożony, częściowo wdrożony i niewdrożony.
Przy czym, jako że proponowaliśmy, aby wszystkie kwestie dotyczące praw uczniowskich zebrać w jednej ustawie (do czego jednak nie doszło), przy ocenie niektórych rozwiązań, jeśli zostały one wdrożone w inny sposób, np. poprzez zmianę rozporządzeń, postulat oceniliśmy jako zrealizowany.
Warto także mieć na uwadze, że rządowy projekt jest o wiele szerszy, niż przedstawione przez nas założenia. W tabeli odnosimy się zatem do projektu tylko w pewnym jego wycinku.
Postulaty SUS
Komentarz
Uchwalenie odrębnej ustawy dotyczącej praw uczniowskich
Co prawda nie planuje się uchwalenia odrębnej ustawy, a tylko nowelizację Prawa oświatowego, to postulat oceniamy jako spełniony, gdyż zgodnie z projektem zostanie wyodrębniony osobny rozdział poświęcony prawom uczniowskim.
Stworzenie ustawowego katalogu praw uczniowskich
Katalog będzie określony w art. 42a Prawa oświatowego.
Powołanie ogólnopolskiego Rzecznika Praw Uczniowskich
Ustawa nowelizująca w art. 11 zakłada utworzenie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich. Jego działalność będą regulować art. 42d-42k Prawa oświatowego.
Zdefiniowanie praw uczniowskich
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Określenie podmiotów zobowiązanych do przestrzegania praw uczniowskich
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Przepisy ustawy będą miały zastosowanie do uczniów szkół, a w części także do wychowanków przedszkoli i placówek, o których mowa w art. 2 pkt 3-5, 7 i 8 ustawy – Prawo oświatowe
Zgodnie z art. 41 ust. 1 Prawa oświatowego przepisy mają dotyczyć uczniów szkół podstawowych, ponadpodstawowych, szkół artystycznych i placówek, o których mowa w art. 2 pkt 3, 4 i 6-8 Prawa oświatowego. Przepisy nie obejmą zatem placówek artystycznych ani przedszkoli.
W swoich uwagach do projektu SUS wskazał na konieczność objęcia przepisami także wychowanków przedszkoli (uwaga nr 3).
Postulaty SUS
Komentarz
Prawo do rzetelnego, opartego na aktualnej wiedzy naukowej, procesu nauczania i wychowania
W art. 42a ust. 1 pkt 3 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do rzetelnego nauczania i wychowania.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował doprecyzowanie przepisu (uwaga nr 4).
Ustawa będzie przewidywała, że plan zajęć będzie musiał przestrzegać trzech poniższych zasad: równomiernego obciążenia uczniów zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia; zróżnicowania zajęć w każdym dniu; uwzględniania możliwości psychofizycznych uczniów co do podejmowania intensywnego wysiłku umysłowego w ciągu dnia
W art. 42a ust. 1 pkt 9 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do zachowania odpowiednich proporcji między wysiłkiem szkolnym a czasem wolnym i rozwojem własnych zainteresowań.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował przeformułowanie przepisu na prawo do wypoczynku i czasu wolnego, w tym rozwoju własnych zainteresowań, zapewnianych w szczególności przez odpowiednie obciążenie obowiązkami związanymi z uczęszczaniem do szkoły oraz odpowiednio ułożony tygodniowy rozkład zajęć (uwaga nr 8).
Przedmioty objęte ramowymi planami nauczania będą pogrupowane według kryterium obciążenia dla uczniów, dzięki czemu prawo do zróżnicowania zajęć w każdym dniu będzie faktycznie realizowane
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Obowiązek układania planu zajęć w ten sposób, że zajęcia nieobowiązkowe nie znajdują się w środku dziennego planu zajęć
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Zgodnie jednak z § 8a ust. 1 rozporządzenia MEN w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach nauka religii lub etyki jest organizowana bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych albo bezpośrednio po zakończeniu tych zajęć.
Ustawa określi maksymalny czas zajęć i minimalną długość przerwy międzylekcyjnej, przy czym przepisy będą przewidywały, że co najmniej jedna przerwa powinna trwać co najmniej 30 min. (tzw. przerwa obiadowa)
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo do spędzania przerw na świeżym powietrzu
Postulowana regulacja znajduje się w § 14 ust. 2 rozporządzenia MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r.
w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach.
Propozycja dotyczyła przeniesienia regulacji do ustawy.
Prawo do odpoczynku – zasada, że uczniom na okres weekendów, zimowej i wiosennej przerwy w nauce oraz ferii nie zadaje się obowiązkowych prac domowych
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo dla uczniów klas I-III szkół podstawowych brak obowiązkowych zadań domowych
Zgodnie z § 12a rozporządzenia MEN z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych w klasach I-III nie zadaje się uczniom prac domowych (z wyjątkiem ćwiczeń usprawniających motorykę małą). Przepisy te nie obejmują jednak uczniów szkół niepublicznych.
Określenie maksymalnego wymiaru czasu pracy ucznia, poświęcanego na zadania domowe i przygotowanie się do zajęć (limit uwzględniany zarówno podczas tworzenia podstawy programowej, ramowych planów nauczania jak i tygodniowych planów zajęć)
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo ucznia do nieuczestniczenia w zajęciach nieobowiązkowych, dodatkowych, uzupełniających
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo do uczęszczania na zajęcia przewidziane w tygodniowym planie zajęć w wymiarze określonym w odrębnych przepisach – co ma przeciwdziałać praktykom polegającym np. na organizowaniu na lekcjach z wychowawcą zajęć z przedmiotu
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo do posiadania w szkole bezpiecznego miejsca na pozostawienie swoich podręczników – udostępnianego bezpłatnie (oraz zakaz dodatkowych płatnych miejsc)
W art. 42a ust. 1 pkt 5 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do przechowywania przedmiotów osobistych w miejscu do tego przeznaczonym.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował doprecyzowanie przepisu i wskazanie, że przechowywanie ma być bezpłatne (uwaga nr 6).
Prawo do zrównoważonej organizacji sposobów sprawdzania wiedzy i umiejętności
W art. 42a ust. 1 pkt 9 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do zachowania odpowiednich proporcji między wysiłkiem szkolnym a czasem wolnym i rozwojem własnych zainteresowań. Przepis ten będzie miał zastosowanie do zasad organizowania sprawdzianów, testów czy kartkówek.
Prawo do otrzymania świadectwa szkolnego bez zbędnej zwłoki oraz bez konieczności przedkładania dokumentów, ponoszenia opłat czy dokonywania rozliczeń ze szkołą
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo do zmiany szkoły
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo do nieskrępowanego podejścia do egzaminu maturalnego
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Jednak po nowelizacji rozporządzenia MEiN z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego nie ma już obowiązku składania deklaracji wstępnej. MEN wskazywało, że ma to przeciwdziałać tzw. szantażowi maturalnemu.
Prawo do zgłaszania skarg na pracę szkoły i poszczególnych nauczycieli, przy czym uczeń nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu zgłaszania nieprawidłowości (ochrona szkolnych sygnalistów)
W art. 42a ust. 1 pkt 18 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do składania skarg i wniosków we wszelkich sprawach związanych z działalnością szkoły.
Projekt zakłada, że uczeń nie może być narażony ze strony organów szkoły lub placówki oraz jej pracowników na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z powodu złożenia skargi lub wniosku, lub z powodu dostarczenia materiału do publikacji o znamionach skargi lub wniosku, jeżeli działał w granicach prawem dozwolonych.
Postulaty SUS
Komentarz
Prawo do uzasadnienia otrzymanej oceny (w formie ustnej, a na żądanie – w formie pisemnej)
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
W art. 42a ust. 1 pkt 13 Prawa oświatowego ma się jednak znaleźć prawo do jawnego, sprawiedliwego i umotywowanego oceniania postępów w nauce i zachowania.
Cele oceniania wewnątrzszkolnego określone w ustawie o systemie oświaty staną się podstawą praw ucznia dot. oceniania
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Ustawowy katalog niedozwolonych praktyk w zakresie oceniania, w tym przykłady nieuczciwego, niesprawiedliwego i nierzetelnego oceniania
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
W art. 42a ust. 1 pkt 13 Prawa oświatowego ma się jednak znaleźć prawo do jawnego, sprawiedliwego i umotywowanego oceniania postępów w nauce i zachowania.
Prawo do usprawiedliwionej nieobecności na zajęciach WF (w tym do usprawiedliwionego niećwiczenia na zajęciach z powodów zdrowotnych), która nie może wpływać negatywnie na ocenę z przedmiotu
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Prawo do uzyskania informacji o przewidywanej negatywnej rocznej ocenie klasyfikacyjnej na miesiąc przed dniem zakończenia zajęć dydaktycznych w danym roku szkolnym wraz z informacją o tym, jakie czynności muszą być podjęte, aby móc otrzymać ocenę pozytywną
W art. 42a ust. 1 pkt 12 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do informacji dotyczących procesu nauczania i wychowania. Nie jest ono jednak w żaden sposób doprecyzowane pod kątem informacji o ocenach przewidywanych i trybie uzyskania oceny wyższej niż przewidywana.
Prawo do otrzymania na co najmniej dwa tygodnie przed dniem zakończenia zajęć dydaktycznych w danym roku szkolnym informacji o przewidywanej rocznej ocenie klasyfikacyjnej wraz z informacją o tym, jakie czynności muszą być podjęte, aby móc otrzymać ocenę wyższą.
W art. 42a ust. 1 pkt 12 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do informacji dotyczących procesu nauczania i wychowania. Nie jest ono jednak w żaden sposób doprecyzowane pod kątem informacji o ocenach przewidywanych i trybie uzyskania oceny wyższej niż przewidywana.
Roczna ocena klasyfikacyjna nie będzie mogła być niższa niż ocena przewidywana
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Określenie w ustawie zasad ustalania ocen przewidywanych
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Prawo ucznia do ustalenia rocznej oceny klasyfikacyjnej w oparciu o spełnienie wymagań edukacyjnych na poszczególne – zakaz ustalania oceny rocznej w oparciu o średnią ocen bieżących
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
W art. 42a ust. 1 pkt 13 Prawa oświatowego ma się jednak znaleźć prawo do jawnego, sprawiedliwego i umotywowanego oceniania postępów w nauce i zachowania.
Prawo do uzupełniania swojej wiedzy i nabywania umiejętności wymaganych do uzyskania poszczególnych ocen przez cały rok szkolny
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Obowiązek uzasadnienia odmowy warunkowej promocji, odmowy dopuszczenia do egzaminu klasyfikacyjnego oraz nieuznania zastrzeżeń do rocznej oceny klasyfikacyjnej
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Nowe zasady zgłaszania zastrzeżeń do oceny klasyfikacyjnej – każdy uczeń będzie miał prawo wnieść zastrzeżenia i żądać ustalenia mu rocznej oceny klasyfikacyjnej na nowo (nie będzie konieczności pisania egzaminu)
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował nowelizację art. 44n ustawy o systemie oświaty i korektę mechanizmu wnoszenia zastrzeżeń do oceny klasyfikacyjnej.(uwaga nr 52).
Kompleksowe przepisy określające zasady oceniania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Odrębne zasady klasyfikowania uczniów objętych nauczaniem indywidualnym
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Likwidacja oceny zachowania
Projekt nie przewiduje takiej regulacji – nie dotyczy on co do zasady kwestii związanych z ocenianiem.
Postulaty SUS
Komentarz
Prawo do zbierania środków finansowych na działalność samorządu uczniowskiego
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Samorząd uczniowski w szkołach ponadpodstawowych będzie miał prawo weta względem zmian statutu szkoły dokonywanych przez radę pedagogiczną, które będą dotyczyły obowiązków oraz praw uczniowskich
Projekt nie przewiduje takiej regulacji. Warto przy tym jednak zaznaczyć, że w myśl art. 42b ust. 2 Prawa oświatowego statut szkoły nie będzie już mógł co do zasady regulować obowiązków uczniowskich.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował przeformułowanie przepisu na prawo do wypoczynku i czasu wolnego, w tym rozwoju własnych zainteresowań, zapewnianych w szczególności przez odpowiednie obciążenie obowiązkami związanymi z uczęszczaniem do szkoły oraz odpowiednio ułożony tygodniowy rozkład zajęć (uwaga nr 8).
Samorząd uczniowski w szkołach ponadpodstawowych będzie miał prawo przedłożenia projektu zmian w statucie szkoły
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo samorządu uczniowskiego do zwrócenia się do dyrektora szkoły z wiążącym wnioskiem o utworzenie rady szkoły
Projekt nie przewiduje takiej regulacji, ale znowelizowany art. 80 ust. 1 Prawa oświatowego ma przewidywać obligatoryjne rady szkół.
Wprowadzenia w szkole mundurków tylko za zgodą samorządu uczniowskiego
Znowelizowany art. 100 ust. 1 Prawa oświatowego zakłada, że wprowadzenie w szkole mundurków odbywa się za zgodą rady szkoły, w której zasiadają też uczniowie, jednak stanowią oni tylko ⅓ składu rady szkoły.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował nową procedurę wprowadzania mundurków w szkole, tym gwarancję ich bezpłatności. (uwaga nr 48).
Prawo samorządu uczniowskiego do organizowania swojej działalności na podstawie i w granicach obowiązującego prawa bez ingerencji w tę pracę pozostałych organów szkoły
Projekt nie przewiduje takiej regulacji, ale w art. 42a ust. 1 pkt 15 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do angażowania się w życie szkoły, w tym przez zaangażowanie w działalność organów samorządu uczniowskiego lub udział w działalności samorządu uczniowskiego.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował przeformułowanie tego przepisu (uwaga nr 13).
Zakaz stosowania kary w postaci pozbawienia ucznia możliwości sprawowania funkcji w organach samorządu uczniowskiego
Projekt nie przewiduje takiej regulacji, ale kary stosowane względem uczniów mają być określone teraz w art. 42c ust. 3 Prawa oświatowego, a nie – jak dotąd – w statucie szkoły.
Prawo zwracania się samorządu uczniowskiego z wnioskami do krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, w tym z wiążącym wnioskiem o kontrolę postanowień statutu szkoły oraz innych wewnątrzszkolnych aktów prawa
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował, aby wskazać, że SU może przedstawiać wnioski i opinie powoływanym na mocy projektowanej ustawy Rzecznikom Praw Uczniowskich (uwaga nr 47).
Postulaty SUS
Komentarz
Prawo do wyrażania własnych poglądów i zabierania głosu w sprawach nie tylko szkoły, ale całego społeczeństwa
Planuje się w art. 42a ust. 2 pkt 4 Prawa oświatowego zagwarantować uczniom wolność słowa i uzewnętrzniania przekonań.
Prawo do protestowania i wyrażania krytyki (również względem szkoły)
Planuje się w art. 42a ust. 2 pkt 4 Prawa oświatowego zagwarantować uczniom wolność słowa i uzewnętrzniania przekonań. Przewiduje się także ochronę uczniów składających skargi na działalność szkoły (art. 42a ust. 1 pkt 18 Prawa oświatowego). Brak jednak odniesienia do prawa do protestowania.
Prawo do poszanowania godności i prywatności
W art. 42a ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do poszanowania godności, a w art. 42a ust. 1 pkt 4 – prawo do prywatności.
Zakaz stosowania wobec uczniów przemocy, w tym psychicznej
W art. 42a ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego ma znaleźć się wolność od wszelkich form przemocy, w tym przemocy psychicznej.
Zakaz publicznego informowania o wynikach nauczania bez zgody ucznia
W art. 42a ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego przewiduje się prawo do prywatności, jednak nie odnosi się ono do informowania o wynikach nauczania ucznia.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował, aby dodać prawo do zachowania informacji o otrzymywanych przez ucznia ocenach z zajęć edukacyjnych w poufności wobec innych uczniów, chyba że uczeń wyrazi zgodę na ich ujawnienie (uwaga nr 5).
Zakaz udostępniania informacji o uczniu na forum klasy lub szkoły bez zgody ucznia
W art. 42a ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego przewiduje się prawo do prywatności, jednak nie odnosi się ono do udostępniania informacji o uczniu na forum klasy lub szkoły bez zgody ucznia.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował, aby dodać prawo do zachowania w poufności informacji dotyczących ucznia, o których mowa w art. 30a ust. 2 Prawa oświatowego (uwaga nr 5).
Uczeń nie może być publicznie krytykowany i wyszydzany przez nauczyciela
W art. 42a ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do poszanowania godności, a w art. 42a ust. 2 pkt 1 – wolność od wszelkich form przemocy, w tym przemocy psychicznej.
Informacja zwrotna o uczniu przekazywana przez nauczyciela nie może naruszać godności ucznia
W art. 42a ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do poszanowania godności.
Prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego
W art. 42a ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do prywatności.
Zakaz nakładania na ucznia obowiązków, które dotyczą jego życia rodzinnego i prywatnego
Zgodnie z art. 42b ust. 2 Prawa oświatowego statut szkoły nie będzie już mógł co do zasady regulować obowiązków uczniowskich.
Wzmocniona ochrona wizerunku uczniów – szkoła będzie musiała uzyskać zgodę na publikację wizerunku także od ucznia, jeśli ten skończył 13 lat
W art. 42a ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do prywatności, w tym do ochrony wizerunku. Zakłada się, że wizerunek ucznia nie może być utrwalany ani rozpowszechniany bez jego zgody, a w przypadku ucznia niepełnoletniego – również bez zgody jego rodziców.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował, aby zgoda kumulatywna (rodzica i ucznia) była wymagana w przypadku uczniów, którzy ukończyli 10 rok życia (uwaga nr 5).
Prawo do swobodnego spożywania napojów w trakcie lekcji
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Możliwość korzystania z żywienia w szkole, które będzie zgodne z potrzebami zdrowotnymi uczniów, jak również możliwość wyboru opcji wegetariańskiej żywienia w szkole
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Trwają jednak prace nad rozporządzeniem Ministra Zdrowia ws. projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty. W swoich uwagach do tego projektu SUS wskazał, że rozporządzenie musi w sposób jasny i precyzyjny dopuszczać stosowanie przez uczniów w ramach żywienia organizowanego w szkole diet eliminacyjnych, zdrowotnych i diet wynikających ze światopoglądu (opinia SUS dostępna TUTAJ).
Prawo do swobodnego korzystania z toalety, również w trakcie zajęć edukacyjnych
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Prawo do swobodnego kształtowania swojego stroju i wyglądu, w który co do zasady szkoła nie będzie mogła ingerować
Prawo do kształtowania własnego stroju i wyglądu ma znaleźć się w art. 42a ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego.
Prawo do posiadania na terenie szkoły własnych rzeczy – szkoła nie może ich odebrać, o ile nie stanowią one zagrożenia dla bezpieczeństwa w szkole
W art. 42a ust. 1 pkt 5 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do posiadania na terenie szkoły przedmiotów osobistych. Przewiduje się, że przedmioty osobiste nie mogą być odebrane uczniowi, z wyjątkiem przedmiotów, których posiadanie zagraża bezpieczeństwu.
Ochrona dokumentacji medycznej ucznia w szkole
W art. 42a ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do prywatności, jednak nie ma szczegółowych regulacji dotyczących informacji medycznych.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował, aby dodać prawo do zachowania w poufności informacji dotyczących ucznia, o których mowa w art. 30a ust. 2 Prawa oświatowego (uwaga nr 5).
Prawo do informacji – w BIP szkoły publikowane są: statut szkoły, uchwały rady pedagogicznej, rady rodziców, rady szkoły, organów samorządu uczniowskiego, zgłoszone do procedowania projekty zmian w statucie szkoły, regulaminy i zarządzenia, inne akty prawne, plany zajęć oraz pozostałe dokumenty
W art. 42a ust. 1 pkt 12 Prawa oświatowego przewidziane ma być prawo do informacji, które ma uwzględniać: publikowanie przez szkoły w Biuletynie Informacji Publicznej: statutu w wersji opracowanej jako tekst ujednolicony, uchwał zmieniających jego treść oraz wniesionych projektów jego zmiany; zanonimizowanych uchwał, zarządzeń, regulaminów i innych wewnętrznych aktów prawnych wydanych przez organy szkoły lub placówki; tygodniowego rozkładu zajęć.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował jednak, aby odstąpić od publikowania planu zajęć w BIP (uwaga nr 10).
Prawo kontaktowania się ze szkołą drogą elektroniczną, w tym poprzez pocztę elektroniczną
W art. 42a ust. 1 pkt 14 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do kontaktowania się ze szkołą w dostępny dla ucznia sposób, określony w statucie.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował jednak, aby określone w statucie szkoły sposoby kontaktowania się ze szkołą musiały uwzględniać środki komunikacji elektronicznej (uwaga nr 12).
Postulaty SUS
Komentarz
Uczęszczanie na zajęcia religii dopiero po zapisaniu ucznia na te zajęcia
Postulowana regulacja znajduje się w art. 12 ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz w § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MEN w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych.
Propozycja dotyczyła przeniesienia regulacji do ustawy kompleksowo regulującej prawa uczniowskie.
Prawo do rezygnacji z zajęć religii w dowolnym momencie roku szkolnego
Taka regulacja wprost nie pojawia się w projekcie, jednak takie prawo uczniowie posiadają już teraz, co gwarantuje im m.in. ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
W szkole ponadpodstawowej o uczęszczaniu na zajęcia religii decyduje sam uczeń
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Ocena z religii nie będzie wliczała się do średniej ocen
Projekt nie przewiduje takiej regulacji, ale ocena z religii nie wlicza się już do średniej ocen (znowelizowany został § 20 i § 21 rozporządzenia MEN z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych).
Jeśli w ramach zastępstwa doraźnego zajęcia prowadzi katecheta, to zajęcia te mogą być wyłącznie zajęciami opiekuńczo-wychowawczymi
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Zakaz dyskryminacji uczniów z powodu ich wyznania albo jego braku
W art. 42a ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do równego traktowania z innymi uczniami, a w art. 42a ust. 2 pkt 3 – uczniowi planuje się zagwarantować wolność sumienia, wyznania i światopoglądu. Przepisy te będą gwarantować zakaz dyskryminacji uczniów z powodu ich wyznania albo jego braku.
Uczeń nie może być zobligowany do ujawnienia swojego wyznania lub jego braku w jakikolwiek sposób
W art. 42a ust. 2 pkt 3 Prawa oświatowego uczniowi planuje się zagwarantować wolność sumienia, wyznania i światopoglądu. Przepisy te będą gwarantować zobowiązywania ucznia do ujawnienia swojego wyznania lub jego braku.
Uczeń nie może być zmuszany do udziału w praktykach religijnych, w szczególności w rekolekcjach (zniesione zostanie zwolnienie z odbywania zajęć na czas rekolekcji) i uroczystościach związanych z początkiem lub zakończeniem roku szkolnego
W art. 42a ust. 2 pkt 3 Prawa oświatowego przewiduje się, że szkoła nie może zakazać uczniowi udziału w praktykach religijnych ani zmuszać ucznia do uczestniczenia w praktykach religijnych.
Niezmienione pozostają jednak przepisy dotyczące zwolnienia z zajęć na czas rekolekcji.
Prawo do noszenia w szkole stroju zgodnego ze swoim wyznaniem
W art. 42a ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego ma znaleźć się prawo do kształtowania własnego stroju i wyglądu.
Prawo do obchodzenia świąt i innych uroczystości religijnych
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Symbole religijne mogą znajdować się w klasie tylko w trakcie zajęć religii
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Postulaty SUS
Komentarz
Prawo do samodzielnego składania wniosków o usprawiedliwienie nieobecności oraz o zwolnienie z zajęć
Zgodnie z art. 42b ust. 1 pkt 8 Prawa oświatowego uczeń pełnoletni ma samodzielnie wnioskować o usprawiedliwienie swojej nieobecności.
Rodzice uczniów pełnoletnich nie mają dostępu do ocen ani dokumentacji szkolnej, jeśli uczeń pełnoletni nie wyrazi na to zgody
Ustawa nowelizująca w art. 3 zakłada zmiany w ustawie o systemie oświaty polegające na tym, że uczeń pełnoletni będzie mógł zastrzec dostęp przed rodzicami dostęp do swoich ocen.
W swoich uwagach do projektu SUS zaproponował, aby dostęp rodziców do ocen ich pełnoletniego dziecka był ustawowo wyłączony (uwaga nr 10).
Rodzice uczniów pełnoletnich nie będą wchodzili w skład rady rodziców
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Uczeń pełnoletni w swoich sprawach występuje przed szkołą samodzielnie
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Uczniowie pełnoletni nie będą zobowiązani do przebywania na terenie szkoły pod opieką nauczycieli w czasie przerw
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Uczniowie pełnoletni samodzielnie decydują o uczęszczaniu na wszelkie zajęcia nieobowiązkowe
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Postulaty SUS
Komentarz
Rzecznik jako centralny organ administracji państwowej
Zgodnie z art. 42d ust. 1 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich ma działać przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania.
Rzecznika powoływany przez Sejm za zgodą Senatu
Zgodnie z art. 42h ust. 1 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma być powoływany przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania spośród kandydatów wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru.
5-letnia kadencja i jednokrotna możliwość ponownego wyboru
Zgodnie z art. 42i ust. 1 i 2 Prawa oświatowego Kadencja Krajowego Rzecznika ma trwać 4 lata. Przewiduje się możliwość jednokrotnego ponownego wyboru.
Rzecznik co roku będzie składał sprawozdanie ze swojej działalności
Zgodnie z art. 42j ust. 2 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma przedstawiać ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania, w terminie 90 dni od dnia zakończenia roku kalendarzowego, sprawozdanie ze swojej działalności w poprzednim roku kalendarzowym. Sprawozdanie ma być podawane również do wiadomości publicznej.
Wymagania wobec kandydata na Rzecznika: obywatelstwo polskie, pełna zdolność do czynności prawnych, korzystanie z pełni praw publicznych, wyróżniająca wiedza prawniczą z zakresu praw ucznia, praw dziecka, praw człowieka i prawa oświatowego, doświadczenie w pracy na rzecz uczniów, wysoki autorytet ze względu na walory moralne i wrażliwość społeczną, co najmniej wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magistra, nieskazanie prawomocne za przestępstwo popełnione umyślnie.
Wymagania wobec Krajowego Rzecznika będą określone w art. 42h ust. 2 Prawa oświatowego i są skonstruowane podobnie do przedstawionej propozycji.
Rzecznik powinien być objęty zakazem zajmowania innego stanowiska (z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej) oraz wykonywania innych zajęć zawodowych, przynależności do partii politycznej, prowadzenia działalności publicznej niedającej się pogodzić z obowiązkami i godnością urzędu
Zgodnie z art. 42k ust. 5 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik nie będzie mógł podejmować, bez zgody ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, dodatkowych zajęć zawodowych, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku nauczyciela akademickiego w uczelni; należeć do partii politycznej ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z obowiązkami i godnością jego urzędu.
Obsługę Rzecznika zapewni Biuro Rzecznika Praw Uczniowskich
Zgodnie z art. 42j ust. 3 Prawa oświatowego obsługę merytoryczną, organizacyjno-prawną, techniczną i kancelaryjno-biurową Krajowego Rzecznika zapewnić ma urząd obsługujący ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.
W każdym województwie Rzecznik powoła pełnomocnika terenowego, którego obsługę zapewni urząd wojewódzki
Zgodnie z art. 42l ust. 1 Prawa oświatowego przy każdym kuratorze oświaty ma działać Wojewódzki Rzecznik Praw Uczniowskich.
Rzecznik będzie monitorował stan przestrzegania praw uczniowskich i stał na straży praw i wolności uczniów
Zgodnie z art. 42d ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma stać na straży przestrzegania praw uczniowskich oraz monitorować stan ich przestrzegania.
Rzecznik będzie prowadził działalność edukacyjną z zakresu praw uczniowskich
Zgodnie z art. 42d ust. 3 pkt 3 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma upowszechniać wiedzę na temat praw i obowiązków uczniowskich.
Rzecznik będzie organem sprawującym nadzór pedagogiczny
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Rzecznik będzie mógł prowadzić postępowania wyjaśniające z urzędu lub na wniosek, będą przysługiwały mu uprawnienia analogiczne do uprawnień Rzecznika Praw Obywatelskich
Zgodnie z art. 42d ust. 3 pkt 3 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma m.in. mieć możliwość żądania złożenia wyjaśnień, udzielenia informacji lub udostępnienia akt i dokumentów, a także zwrócenia się o podjęcie działań na rzecz ucznia z zakresu kompetencji danego podmiotu.
Rzecznik będzie organem prowadzącym postępowanie w przedmiocie uchylenia postanowień statutu szkoły niezgodnych z prawem
Projekt nie przewiduje takiej regulacji. Zgodnie z art. 42e ust. 1 pkt 13 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma mieć możliwość żądania uchylenia statutu szkoły albo niektórych jego postanowień.
Rzecznik będzie mógł żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec nauczyciela
Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej dokonane zostaną zmiany w Karcie Nauczyciela. Art. 85 ust. 1 Karty Nauczyciela ma stanowić, że rzecznik dyscyplinarny wszczyna postępowanie wyjaśniające na polecenie organu, który go powołał, lub na wniosek Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich.
Rzecznik będzie występował w nauczycielskim postępowaniu dyscyplinarnym na prawach strony
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Rzecznik w sprawach cywilnych dotyczących naruszenia praw uczniowskich będzie mógł z urzędu lub na wniosek strony żądać wszczęcia postępowania oraz brać udział w toczącym się postępowaniu – na prawach przysługujących prokuratorowi
Zgodnie z art. 42e ust. 1 pkt 9 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma mieć prawo żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych oraz brać udział w toczącym się już postępowaniu – na prawach przysługujących prokuratorowi.
Rzecznik będzie miał prawo uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia ucznia z listy uczniów na prawach strony – w przypadku, gdy uczeń, którego postępowanie dotyczy, wyrazi na to zgodę
Zgodnie z art. 42e ust. 1 pkt 10 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma mieć prawo zwracać się o wszczęcie postępowania administracyjnego i uczestniczyć w tych postępowaniach na prawach przysługujących prokuratorowi, a także wnosić skargi do sądów administracyjnych i uczestniczyć w tych postępowaniach na prawach strony.
Rzecznik będzie mógł kierować wystąpienia do szkół, w których działalności stwierdził naruszenie praw uczniowskich
Zgodnie z art. 42e ust. 1 pkt 14 Prawa oświatowego Krajowy Rzecznik ma mieć możliwość wydania dyrektorowi szkoły zaleceń w przypadku stwierdzenia naruszenia praw uczniowskich.
Rzecznik będzie mógł zwrócić się do organu prowadzącego szkołę z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa celem przeciwdziałania naruszeniom praw uczniowskich
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Rzecznik będzie przeciwdziałał praktykom naruszającym zbiorowe prawa uczniów – czyli bezprawnym, systematycznym działaniom lub zaniechaniom szkół, mającym na celu pozbawienie uczniów praw lub ograniczenie tych praw
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Rzecznik będzie prowadził rejestr niezgodnych z prawem postanowień statutów szkół oraz praktyk naruszających prawa uczniowskie
Projekt nie przewiduje takiej regulacji.
Stowarzyszenie na rzecz Praworządności w Szkołach „Stowarzyszenie Umarłych Statutów”
Stowarzyszenie jest wpisane do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego.
Stowarzyszenie Umarłych Statutów realizuje zadanie publiczne pod tytułem: Wsparcie rozwoju wolontariatu systematycznego w Stowarzyszeniu Umarłych Statutów.
Sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności – Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018-2030.
Dofinansowanie przyznano w ramach konkursu „Wsparcie organizacji wolontariatu w NGO – WOW w NGO!” edycja 2023.
Stowarzyszenie Umarłych Statutów realizuje działanie pod nazwą: Rozwój poradnictwa prawnego z zakresu prawa oświatowego dla nauczycieli, uczniów i ich rodziców w ramach działalności Stowarzyszenia Umarłych Statutów.
© Stowarzyszenie Umarłych Statutów 2024. Wszystkie prawa zastrzeżone
KONCEPCJA: Łukasz Korzeniowski, Błażej Wodyński PROJEKT STRONY: Emilia Kassner we współpracy z zespołem Stowarzyszenia Umarłych Statutów
Wszystkie treści zamieszczone w serwisie mają charakter wyłącznie edukacyjno-informacyjny, w szczególności nie stanowią one porady prawnej.
Publikowane opinie i komentarze są stanowiskiem poszczególnych Autorów i nie muszą odzwierciedlać stanowiska Stowarzyszenia.